Kolor kakaowy

Kolor kakaowy to ciepły, średnio ciemny brąz o matowym charakterze — barwa sproszkowanego kakao, nie tabliczki czekolady. Różnica jest istotniejsza, niż się wydaje, bo między ziarnem kakaowca a proszkiem w puszce zachodzi kilka procesów, z których każdy zmienia kolor. Najbardziej zaskakujący jest punkt wyjścia: świeże ziarno kakaowe wcale nie jest brązowe.

Co to jest kolor kakaowy?

Kakaowy to brąz średniej jasności, o umiarkowanym nasyceniu i wyraźnie ciepłym, lekko czerwonawym podtonie. W odróżnieniu od brązów ziemistych nie ma w sobie szarości ani oliwki; w odróżnieniu od czekoladowego jest jaśniejszy i bardziej matowy.

Ta matowość to cecha definiująca. Kakao w proszku rozprasza światło niemal całkowicie, więc kolor kakaowy opisuje powierzchnię bez połysku — inaczej niż toffi czy karmel, których nazwy zakładają świetlistość.

Fioletowe ziarno, brązowy proszek

Nasiona kakaowca wyjęte ze świeżego owocu mają barwę od bladobeżowej po intensywnie fioletową, w zależności od odmiany. Odpowiadają za nią antocyjany i inne polifenole — te same związki, które barwią borówki i czerwoną kapustę. Brązu na tym etapie nie ma w ogóle.

Kolor powstaje dopiero w dwóch krokach obróbki.

Fermentacja. Ziarna układa się w skrzyniach lub pod liśćmi bananowca na kilka dni. Rozwijają się drożdże i bakterie, temperatura wzrasta, a enzymy utleniają polifenole. Fiolet zanika, pojawia się brąz, a jednocześnie powstają prekursory aromatu. Bez fermentacji kakao jest gorzkie, cierpkie i szarawe — to etap, który decyduje o jakości bardziej niż jakikolwiek inny.

Palenie. W temperaturze rzędu 120–150°C rusza reakcja Maillarda między cukrami a aminokwasami, dająca melanoidyny — brązowe barwniki o dużej cząsteczce. To ten sam mechanizm, który odpowiada za kolor skórki chleba i palonej kawy. Im dłuższe i gorętsze palenie, tym ciemniejszy proszek i tym mniej zostaje z owocowych nut aromatu.

Alkalizacja, czyli dlaczego kakao bywa niemal czarne

Jest jeszcze jeden zabieg, który radykalnie zmienia barwę i którego nazwa rzadko trafia na opakowanie wprost. To alkalizacja, zwana też procesem holenderskim, opracowana w pierwszej połowie XIX wieku przez Coenraada van Houtena.

Polega na potraktowaniu ziarna lub proszku roztworem zasadowym, zwykle węglanem potasu. Cel pierwotny był praktyczny: zmniejszenie kwasowości i poprawa rozpuszczalności w mleku. Efektem ubocznym okazała się jednak zmiana koloru — podniesienie pH przesuwa barwę polifenoli w stronę czerwieni i głębokiego brązu, a przy mocnej alkalizacji aż do niemal czarnego.

Stąd biorą się ciemne ciasta i herbatniki o barwie węgla: nie z dodatku barwnika, lecz z kakao mocno alkalizowanego. Mechanizm jest dokładnie ten sam, który sprawia, że czerwona kapusta sinieje w twardej wodzie — polifenole są naturalnymi wskaźnikami pH, o czym piszemy przy okazji koloru modrego.

Praktyczna konsekwencja dla pieczenia: kakao naturalne jest kwaśne i reaguje z sodą oczyszczoną, kakao alkalizowane — nie. Zamiana jednego na drugie bez korekty przepisu kończy się ciastem, które nie wyrosło.

Kody koloru kakaowego — HEX, RGB, CMYK

WariantHEXRGBCMYK (orientacyjnie)
Kakaowy (naturalny proszek)#875C40135, 92, 640, 32, 53, 47
Kakaowy jasny (z mlekiem)#A9826A169, 130, 1060, 23, 37, 34
Kakaowy alkalizowany#4A2F2374, 47, 350, 36, 53, 71
Kolor kakaowy: paleta odcieni z kodami HEX

Kakaowy a pokrewne brązy

KolorCzym się różni od kakaowego
Czekoladowy brązciemniejszy i bardziej nasycony, z połyskiem
Kawowychłodniejszy, bardziej neutralny
Toffijaśniejsze, złociste, świetliste
Cappuccinoznacznie jaśniejsze, z beżem
Sepiabardziej czerwonawa i przejrzysta

Pełny przegląd rodziny znajdziesz we wpisie o odcieniach brązu.

Odmiany kakaowca i ich barwy

Kolor gotowego produktu zależy nie tylko od obróbki, ale i od tego, z czego się zaczyna. Odmiany kakaowca różnią się barwą ziarna na tyle wyraźnie, że doświadczony kupiec rozpoznaje je wzrokiem.

OdmianaBarwa ziarnaUdział w rynku
Criollojasna, kremowo-różowaśladowy, kilka procent
Forasterointensywnie fioletowadominujący
Trinitariopośrednia, zmiennauzupełniający

Criollo, najstarsza i najbardziej ceniona odmiana, ma ziarna niemal pozbawione antocyjanów — stąd ich jasna barwa i łagodny, mało cierpki smak. Forastero, odporniejszy i wydajniejszy, jest pełen polifenoli, przez co jego ziarna są ciemnofioletowe, a napar z nich wyraźnie gorzki. Ponieważ to właśnie forastero stanowi większość światowych zbiorów, przeciętne kakao w sklepie pochodzi z odmiany o najmocniejszym pigmencie.

Czekolada rubinowa: czwarty kolor

Przez dziesięciolecia czekolada występowała w trzech wersjach — ciemnej, mlecznej i białej. W 2017 roku do tego zestawu dołączyła czwarta: czekolada rubinowa, o naturalnej barwie od łososiowej po ciemnoróżową.

Producent utrzymuje, że kolor nie pochodzi z barwnika ani z dodatku owoców, lecz z obróbki specjalnie dobranych ziaren, przy ograniczonej fermentacji. Przy niepełnej fermentacji antocyjany nie zdążają się utlenić do brązu, a zakwaszenie masy przesuwa ich barwę w stronę czerwieni — ten sam mechanizm pH, który działa w czerwonej kapuście, tylko wykorzystany w drugą stronę niż przy alkalizacji.

Rubinowa czekolada jest więc dowodem na coś, o czym mowa wyżej: brąz kakao nie jest barwą wrodzoną, lecz wynikiem procesu. Zatrzymanie tego procesu w innym punkcie daje zupełnie inny kolor.

Psychologia: brąz, który się je

Brązy należą do barw o najniższym poziomie pobudzenia i najsilniejszych skojarzeniach z naturą, stabilnością i bezpieczeństwem. Kakaowy dokłada do tego wymiar smakowy — jest jednym z nielicznych kolorów, które niemal natychmiast przywołują konkretny zapach.

Marki spożywcze wykorzystują to bardzo konsekwentnie: opakowania w ciepłych brązach komunikują „naturalne”, „intensywne”, „dla dorosłych”, podczas gdy te same produkty w opakowaniach jasnych i kolorowych czytane są jako dziecięce. Kakao bywa zresztą wykorzystywane nie tylko w kuchni — masło kakaowe jest składnikiem kosmetyków natłuszczających, o czym piszemy w tekście o kosmetycznych właściwościach czekolady.

Kakaowy we wnętrzach i w modzie

We wnętrzach kakaowy jest brązem uniwersalnym — wystarczająco ciemnym, by dawać kontrast, i wystarczająco neutralnym, by nie dominować. Najlepiej wypada na materiałach matowych: na tynku, lnie, wełnie i drewnie olejowanym. Na powierzchniach lakierowanych traci charakter i zaczyna przypominać zwykły ciemny beż. Dobrze znosi też sąsiedztwo cegły i surowego betonu, bo jego ciepło równoważy chłód tych materiałów.

W modzie to kolor, który wrócił do łask wraz z odejściem od dominacji czerni. Jest łagodniejszy dla twarzy niż czerń, a jednocześnie równie praktyczny. Przy chłodnych karnacjach lepiej sprawdzają się warianty ciemniejsze i bardziej neutralne; ciepłe karnacje znoszą pełną gamę.

Z czym łączyć kakaowy

  • Kremowy i ecru — zestawienie podstawowe, rozjaśnia bez kontrastu.
  • Szałwiowa zieleń — stonowane, bardzo naturalne połączenie.
  • Granat — chłodny kontrast, który porządkuje ciepłą paletę.
  • Różowe złoto i mosiądz — metale ciepłe, zgodne z podtonem.
  • Terakota — ton w ton, kierunek ziemisty.

Najczęstsze pytania

Czy kakaowy to to samo co czekoladowy?

Nie. Czekoladowy jest ciemniejszy, bardziej nasycony i zakłada połysk. Kakaowy jest jaśniejszy i wyraźnie matowy — odpowiada proszkowi, a nie tabliczce.

Dlaczego niektóre kakao jest prawie czarne?

Bo zostało alkalizowane, czyli potraktowane substancją zasadową. Podniesienie pH zmienia barwę polifenoli i przesuwa ją w stronę ciemnej czerwieni i czerni. To proces technologiczny, nie dodatek barwnika.

Czy ciemniejsze kakao znaczy lepsze?

Niekoniecznie. Ciemna barwa świadczy zwykle o mocnej alkalizacji lub długim paleniu, a oba zabiegi obniżają zawartość polifenoli i spłaszczają aromat. Kakao naturalne bywa jaśniejsze, ale bogatsze w smaku.

Czy kakaowy nadaje się na ściany?

Tak, ale z zastrzeżeniem jasności. To brąz średnio ciemny, więc pochłania sporo światła — w pomieszczeniu z oknami na północ potrafi wyraźnie przygasić wnętrze. Najlepiej sprawdza się na jednej ścianie, w zestawieniu z jasnymi pozostałymi, albo w pomieszczeniach dobrze doświetlonych, gdzie jego matowość daje efekt ciepłego, głębokiego tła.

Podsumowanie

Kakaowy to ciepły, matowy brąz o kodzie zbliżonym do #875C40. Jego kolor nie istnieje w naturze — świeże ziarno kakaowca bywa fioletowe, a brąz powstaje dopiero w fermentacji i paleniu. Jeśli proszek jest niemal czarny, oznacza to zwykle alkalizację: ten sam mechanizm pH, który decyduje o tym, czy czerwona kapusta będzie czerwona, czy modra.